# Zaxira nusxa strategiyalari (Backup Strategies) !!! info "Bu darsda" - 🎯 Backup nima uchun kerak va qanday ishlashini tushunasiz - 🎯 Full, incremental, differential va snapshot farqini bilib olasiz - 🎯 `rsync`, `tar`, `dd` vositalarini amalda ishlatib ko'rasiz - 🎯 Avtomatlashtirish uchun `cron` + script yozasiz - 🎯 3-2-1 qoidasini va ma'lumotlar bazasi backupini o'rganasiz - ⏱️ O'qish vaqti: ~18 daqiqa - 🧩 Kerakli bilim: fayl tizimi asoslari, terminal buyruqlari --- ## 🪝 "Backup bor" bilan "Backup ishlaydi" — bir xil narsa emas Tasavvur qiling: siz yil davomida ishlab chiqqan loyihangiz, mijoz ma'lumotlari, server konfiguratsiyalari — hammasi bir disk xatosi bilan yo'qoldi. Siz dashyat ichida quyidagicha deyasiz: *"Yaxshi, backup bor edi..."* Uni ochib ko'rasiz. Fayl mavjud. Lekin... ```bash tar -xzf backup.tar.gz # gzip: stdin: unexpected end of file # tar: Unexpected EOF in archive # tar: Error is not recoverable: exiting now ``` Backup bor edi. Lekin u **ishlamasdi**. Siz buni faqat **ofat paytida** bilib oldingiz. !!! warning "Eng muhim qoida — oldin o'qing" Backup'ni tiklab sinamasangiz — u backup emas, u shunchaki disk maydonini egallagan fayl. Har qanday backup tizimi **muntazam tiklash sinovidan** o'tkazilishi shart. Keling, backup'ni to'g'ri qilishni o'rganaylik — oddiy sug'urta polisidan tortib korporativ darajaga qadar. --- ## Backup nima va nega kerak? !!! tip "Oddiy qilib aytganda" Backup — bu muhim hujjatlaringizning nusxasini boshqa joyda saqlash. Uyingiz yonsa ham, bankdagi nusxa omon qoladi. Serveringiz "yonsa" ham, backupdagi nusxa omon qoladi. Backup kerak bo'ladigan holatlar: ```mermaid flowchart LR A[Xavf manbalari] --> B[Disk xatosi] A --> C[Tasodifiy o'chirish] A --> D[Ransomware hujumi] A --> E[Tabiiy ofat] A --> F[Yangilanish xatosi] B --> G[Backup tizimi] C --> G D --> G E --> G F --> G G --> H[Tizim tiklanadi] style G fill:#065f46,stroke:#34d399,color:#fff style H fill:#1e3a8a,stroke:#60a5fa,color:#fff ``` --- ## Backup turlari: uchta yondashuv ### Full backup — to'liq nusxa Har safar **hamma narsani** nusxalaysiz. Oddiy, lekin sekin va ko'p joy oladi. !!! tip "Oddiy qilib aytganda" Butun kiyim shkafini fotoga olish. Har gal yangi foto olasiz — hamma kiyim, hammasini qaytadan. ``` Dushanba: 📦 100 GB (hammasi) Seshanba: 📦 100 GB (hammasi yana) Chorshanba: 📦 100 GB (hammasi yana) Jami: 300 GB — lekin faqat 100 GB farq qiladi ``` **Tiklash:** juda oson — bir fayl, hammasi ichida. ### Incremental backup — faqat o'zgargan Avvalgi backupdan keyin **faqat o'zgarganlari** saqlanadi. !!! tip "Oddiy qilib aytganda" Daftaringizga faqat bugungi yangi sahifalarni yopishtirasiz. Kecha yozganlaringiz allaqachon daftarda. ``` Dushanba: 📦 100 GB (full) Seshanba: 📦 2 GB (faqat o'zgargan) Chorshanba: 📦 1 GB (faqat o'zgargan) Jami: 103 GB — tejamkor! ``` **Tiklash:** murakkabroq — avval full, keyin har bir incremental ketma-ket. ### Differential backup — full'dan keyingi hamma o'zgarishlar Full backupdan keyin **umumiy farq** saqlanadi — har kuni o'sib boradi. !!! tip "Oddiy qilib aytganda" Daftarni to'ldirish emas, alohida sahifa: "Dushanbadan beri hamma o'zgarishlar". Bu sahifa har kuni kattaroq bo'ladi. ``` Dushanba: 📦 100 GB (full) Seshanba: 📦 5 GB (dushanbadan beri hammasi) Chorshanba: 📦 12 GB (dushanbadan beri hammasi — o'sdi) ``` **Tiklash:** o'rtacha — full + faqat oxirgi differential (ikki fayl yetarli). ### Snapshot — lahzali surat Fayl tizimining **bir vaqtdagi to'liq holati** — tez va samarali (LVM, ZFS, btrfs). !!! tip "Oddiy qilib aytganda" Rasm olgan vaqtdagi holat muzlatiladi. Disk o'zgarishda davom etaveradi, lekin o'sha lahzadagi holat alohida saqlanib qoladi. ```mermaid flowchart LR A[Disk: oddiy holat] --> B[Snapshot olinadi] B --> C[Disk o'zgarishda davom etadi] B --> D[Snapshot: o'sha lahzadagi nusxa] C --> E[Kerak bo'lsa snapshot'dan tiklanadi] D --> E ``` --- ## Backup turlarini solishtirish | | Full | Incremental | Differential | Snapshot | |---|---|---|---|---| | Tezlik (nusxalash) | Sekin | Eng tez | Tez | Eng tez | | Joy sarfi | Ko'p | Kam | O'rtacha | Kam | | Tiklash qulayligi | Juda oson | Murakkab | O'rtacha | Oson | | Ishonchlilik | Yuqori | Zanjirga bog'liq | O'rtacha | Yuqori | !!! question "Tekshirib ko'ring" Siz kundalik backup qilasiz. Incremental tizimda Juma kuni siz Dushanba'dan beri qilingan backup'lardan tiklamoqchisiz. Nechta faylni ishlatishingiz kerak?

Javob — bosib oching

5 ta fayl: Full (Dushanba) + Seshanba incremental + Chorshanba incremental + Payshanba incremental + Juma incremental. Har biri ketma-ket tiklanishi kerak. Shuning uchun incremental tejamkor, lekin tiklash vaqtida ko'p vaqt oladi. Differential bo'lsa: faqat Full + Juma'ning differentiali — 2 ta fayl.

--- ## RTO va RPO: ikkita muhim tushuncha Backup strategiyasini tanlashda bu ikkita savol hal qiluvchi: **RPO** (Recovery Point Objective — *Qancha ma'lumot yo'qolishi mumkin?*): "Ofat bo'lsa, eng ko'p qancha vaqtlik ma'lumotni yo'qotishga rozi?" **RTO** (Recovery Time Objective — *Qancha vaqtda tiklash kerak?*): "Tizim ofatdan keyin necha soat/daqiqada ishlashi kerak?" ```mermaid timeline title Misol: Kunlik backup, kechqurun 23:00 da 23:00 : Backup olinadi Ertasi 14:00 : Disk ishdan chiqadi 14:05 : Muammo aniqlandi 14:30 : Tiklash boshlandi 16:00 : Tizim ishlayapti RPO : 15 soat (23:00 dan 14:00 gacha) RTO : 1 soat 55 daqiqa (14:05 dan 16:00 gacha) ``` --- ## 3-2-1 qoidasi: professional backup'ning asosi Bu qoida butun sanoatda standart hisoblanadi: ```mermaid flowchart TB A["🗂️ 3 nusxa
Original + 2 ta backup"] --> D[Xavfsiz tizim] B["💾 2 xil joyda
masalan: lokal disk + NAS"] --> D C["☁️ 1 tashqarida
cloud, boshqa ofis, xona"] --> D style D fill:#065f46,stroke:#34d399,color:#fff ``` **Amaliy misol:** 1. `/var/www` — ishlab turgan server (original) 2. `/backup` papkasi — xuddi shu serverdagi lokal backup 3. AWS S3 yoki boshqa server — offsayt backup !!! tip "Oddiy qilib aytganda" Muhim hujjatlaringizni 3 joyda saqlaysiz: uyda (kompyuter), xonangizda (flesh), bankda (seif). Uy yonsa — xona va bank omon. Shahar vayron bo'lsa — bank boshqa shaharda. --- ## rsync — aqlli nusxalovchi `rsync` (remote sync — masofaviy sinxronizatsiya) — backup uchun eng kuchli vosita. U maqbul: **faqat o'zgarganlarni** nusxalaydi. !!! tip "Oddiy qilib aytganda" Oddiy `cp` — butun kitobni qaytadan ko'chiradi. `rsync` — faqat yangi sahifalarni ko'chiradi. Tezroq va tejamkor. ### Asosiy buyruqlar ```bash # Lokal backup: /home/user papkasini /backup/user ga nusxalash rsync -av /home/user/ /backup/user/ # -a: arxiv rejimi (ruxsatlar, vaqt, simlinks saqlanadi) # -v: nima qilayotganini ko'rsatadi # --delete: manbada yo'q fayllarni manzilda ham o'chiradi (to'liq mos) rsync -av --delete /etc/ /backup/etc/ # Masofaviy server ga backup rsync -avz /home/user/ admin@192.168.1.50:/backup/user/ # -z: uzatishda siqadi (sekin tarmoqda foydali) # Sinov rejimi: hech narsa o'zgartirmay, faqat nima qilishini ko'rsatadi rsync -av --dry-run /home/user/ /backup/user/ # Muayyan fayllarni o'tkazib yuborish rsync -avz --exclude='*.tmp' --exclude='cache/' /var/www/ /backup/www/ # Internet tezligini cheklash (1000 KB/s) rsync -avz --bwlimit=1000 /data/ remote:/backup/ ``` !!! warning "Tez-tez uchraydigan xato" `rsync -av /home/user /backup/` va `rsync -av /home/user/ /backup/` — boshqacha ishlaydi! Oxiridagi `/` muhim: `/home/user/` — papka **ichidagilarni** ko'chiradi; `/home/user` — papkaning **o'zini** ko'chiradi. Sinashdan oldin `--dry-run` bilan tekshiring. --- ## tar — arxivlash va siqish `tar` (tape archive) — fayllarni bitta arxiv faylga yig'ib, ixtiyoriy siqadi. ### Asosiy buyruqlar ```bash # Arxiv yaratish (siqmasdan) tar -cvf backup.tar /home/user/ # -c: yangi arxiv yarat # -v: jarayonni ko'rsat # -f: fayl nomi # gzip bilan siqilgan arxiv (.tar.gz) tar -czvf backup.tar.gz /home/user/ # -z: gzip siqish (keng tarqalgan, tez) # bzip2 bilan siqish (.tar.bz2) — kichikroq, lekin sekinroq tar -cjvf backup.tar.bz2 /home/user/ # xz bilan siqish (.tar.xz) — eng kichik, eng sekin tar -cJvf backup.tar.xz /home/user/ # Arxivdan chiqarish tar -xzvf backup.tar.gz # joriy papkaga tar -xzvf backup.tar.gz -C /restore/ # muayyan papkaga # Arxiv ichini ko'rish (chiqarmasdan) tar -tzvf backup.tar.gz # Muayyan fayllarni o'tkazib yuborish tar --exclude='*.log' --exclude='tmp/*' -czvf backup.tar.gz /var/www/ ```

Katta arxivlarni bo'laklash va birlashtirish

Katta arxivni bo'laklarga bo'lish (masalan, 1 GB li qismlarga): ```bash # Bo'laklarga bo'lish tar -czvf - /large-directory/ | split -b 1GB - backup.tar.gz. # Bo'laklardan tiklanish (birlashtirish) cat backup.tar.gz.* | tar -xzvf - ``` Bo'laklar `backup.tar.gz.aa`, `backup.tar.gz.ab`, ... ko'rinishida yaratiladi.

tar bilan incremental backup

`tar` ning o'zida ham incremental imkoniyat bor (`--listed-incremental` yoki `-g` flag): ```bash # Full backup (snapshot fayl yaratiladi) tar -cvg /var/backup/snapshot.file -f backup-full.tar /home/user/ # Incremental backup (snapshot faylga asoslanadi) tar -cvg /var/backup/snapshot.file -f backup-inc-$(date +%Y%m%d).tar /home/user/ ``` Lekin amalda ko'pchilik `rsync` ni incremental uchun, `tar`ni faqat arxivlash uchun ishlatadi.

--- ## dd — disk tasvirini nusxalash `dd` — disk yoki bo'limning **to'liq tasvirini** (image) oladi. Fayl tizimiga bog'liq emas — sektor bo'yicha ko'chiradi. !!! tip "Oddiy qilib aytganda" `rsync` — fayllarni ko'chiradi. `dd` — diskning **aniq nusxasini** oladi: bo'sh joylar, bo'limlar, boot sektori — hammasi bilan. "Kseroks" analogiyasi. ```bash # Disk tasvirini olish (siqilgan) dd if=/dev/sdb bs=1M status=progress | gzip > /backup/sdb-$(date +%Y%m%d).img.gz # if: input file (manba disk) # bs=1M: 1 MB li bloklarda o'qish (tezroq) # status=progress: jarayonni ko'rsat # Tasvirdan diskni tiklash zcat /backup/sdb-20240101.img.gz | dd of=/dev/sdb bs=1M status=progress # DIQQAT: /dev/sdb dagi hamma narsa o'chiriladi! # Faqat bitta bo'limni arxivlash dd if=/dev/sda1 bs=1M status=progress | gzip > /backup/sda1.img.gz ``` !!! danger "Ehtiyot bo'ling!" `dd of=/dev/sda` — diskni butunlay o'chiradi. `if` va `of` ni almashtirish falokat. Har doim buyruqni ikki marta tekshiring. `of` (output file) to'g'ri diskda ekanligini ishonchli biling. --- ## LVM Snapshot — tezkor "muzlatish" LVM (Logical Volume Manager) disk boshqaruv tizimi snapshot — tizim ishlayotgan vaqtda disk holatini bir lahzada "muzlatadi". Ma'lumotlar yozilishda davom etaveradi, snapshot esa o'sha lahzadagi holatni saqlaydi. ```bash # Snapshot yaratish (5 GB o'lchamda) lvcreate -L 5G -s -n snap_backup /dev/vg_data/lv_data # -L 5G: snapshot uchun joy (o'zgarishlar shu yerda saqlanadi) # -s: snapshot rejimi # -n: yangi nom # Snapshotni ko'rish lvs # Snapshotni ulash va nusxalash mkdir -p /mnt/snapshot mount /dev/vg_data/snap_backup /mnt/snapshot rsync -av /mnt/snapshot/ /backup/lvm/ # Snapshotni o'chirish (tugagach) umount /mnt/snapshot lvremove -f /dev/vg_data/snap_backup ``` --- ## Cron bilan avtomatlashtirish Backup — bir marta qilib unituladigan narsa emas. U **avtomatik** ishlashi kerak. !!! tip "Oddiy qilib aytganda" Cron — uyg'otkich soat kabi: belgilangan vaqtda belgilangan skriptni ishga tushiradi. Siz uxlab yotganingizda u backup qilaveradi. ```bash # Crontab'ni tahrirlash crontab -e ``` Cron vaqt formati: ``` * * * * * buyruq │ │ │ │ │ │ │ │ │ └─ hafta kuni (0=Yak, 1=Du, ..., 6=Shan) │ │ │ └─── oy (1-12) │ │ └───── kun (1-31) │ └─────── soat (0-23) └───────── daqiqa (0-59) ``` ```bash # Har kecha soat 02:00 da rsync backup 0 2 * * * rsync -avz --delete /home/ /backup/home/ # Har Dushanba kuni 03:00 da tar.gz arxiv 0 3 * * 1 tar -czvf /backup/weekly-$(date +\%Y\%m\%d).tar.gz /var/www/ # Har 6 soatda log backup 0 */6 * * * rsync -av /var/log/ /backup/logs/ # Har oyning 1-sanasida to'liq backup 0 1 1 * * /usr/local/bin/full-backup.sh ``` !!! warning "Tez-tez uchraydigan xato" Cron'da `%` belgisi maxsus ma'noga ega. `date +%Y%m%d` yozganingizda `%` ni `\%` bilan "himoya" qilish kerak: `date +\%Y\%m\%d`. Aks holda cron buyrug'ingizni noto'g'ri talqin qiladi. --- ## 💻 O'zingiz sinab ko'ring — asosiy backup skript Quyidagi skript backup uchun ishonchli asos. Uni o'zingizga moslashtiring: ```bash #!/bin/bash # backup.sh — asosiy backup skript # === SOZLAMALAR === BACKUP_SOURCE="/home /etc /var/www" # Nima backup qilinadi BACKUP_DEST="/backup" # Qayerga saqlanadi RETENTION_DAYS=30 # Necha kun saqlansin LOG_FILE="/var/log/backup.log" # Log fayli DATE=$(date +%Y%m%d_%H%M%S) # Sana/vaqt nomi uchun BACKUP_DIR="$BACKUP_DEST/backup-$DATE" # === LOG FUNKSIYASI === log() { echo "[$(date '+%Y-%m-%d %H:%M:%S')] $1" | tee -a "$LOG_FILE" } # === DISK JOYI TEKSHIRISH === check_space() { available=$(df "$BACKUP_DEST" | awk 'NR==2 {print $4}') required=10000000 # 10 GB kilobyteda if [ "$available" -lt "$required" ]; then log "XATO: $BACKUP_DEST da joy yetarli emas" return 1 fi return 0 } # === BACKUP YARATISH === do_backup() { mkdir -p "$BACKUP_DIR" for src in $BACKUP_SOURCE; do if [ -d "$src" ]; then log "Nusxalanmoqda: $src" rsync -av --delete "$src/" "$BACKUP_DIR$src/" >> "$LOG_FILE" 2>&1 if [ $? -ne 0 ]; then log "XATO: $src backup bo'lmadi" return 1 fi fi done # Arxivlash cd "$BACKUP_DEST" || return 1 tar -czf "backup-$DATE.tar.gz" "backup-$DATE/" >> "$LOG_FILE" 2>&1 rm -rf "backup-$DATE/" log "Backup yaratildi: backup-$DATE.tar.gz" return 0 } # === YAXLITLIKNI TEKSHIRISH === verify_backup() { local file="$BACKUP_DEST/backup-$DATE.tar.gz" if tar -tzf "$file" > /dev/null 2>&1; then log "Yaxlitlik tekshiruvi: O'TDI" return 0 else log "XATO: Backup buzilgan!" return 1 fi } # === ESKIKLARNI O'CHIRISH === cleanup_old() { log "Eski backup'lar o'chirilmoqda (>${RETENTION_DAYS} kun)..." find "$BACKUP_DEST" -name "backup-*.tar.gz" -mtime "+$RETENTION_DAYS" -delete } # === ASOSIY JARAYON === log "=== Backup boshlandi ===" if ! check_space; then exit 1; fi if ! do_backup; then exit 1; fi if ! verify_backup; then exit 1; fi cleanup_old log "=== Backup muvaffaqiyatli yakunlandi ===" ``` Faylni saqlang va ishga tushiring: ```bash chmod +x /usr/local/bin/backup.sh /usr/local/bin/backup.sh # Bir marta sinab ko'ring crontab -e # Har kecha 02:00 da qo'shing: # 0 2 * * * /usr/local/bin/backup.sh ``` --- ## Ma'lumotlar bazasi backup Oddiy `rsync`/`tar` ma'lumotlar bazasi uchun yetarli emas — DB fayllari doim yozilishda, shuning uchun to'liq nusxa olishda buzilishi mumkin. ### MySQL / MariaDB ```bash # Barcha bazalarni dump qilish (siqilgan) mysqldump -u backup_user -p \ --all-databases \ --single-transaction \ # InnoDB uchun: yozishni to'xtatmasdan dump --routines \ # Stored procedure'lar --triggers \ # Triggerlar --flush-logs | gzip > /backup/mysql-$(date +%Y%m%d).sql.gz # Faqat bitta baza mysqldump -u backup_user -p mydb | gzip > /backup/mydb-$(date +%Y%m%d).sql.gz # Tiklash zcat /backup/mysql-20240101.sql.gz | mysql -u root -p ``` !!! tip "Oddiy qilib aytganda" `--single-transaction` — ma'lumotlar bazasini "muzlatmasdan", lekin o'sha lahzadagi holatini to'g'ri olish uchun. Sayt ishlayotgan vaqtda dump qilishga imkon beradi. ### PostgreSQL ```bash # Butun klasterni dump pg_dumpall -h localhost -U backup_user | gzip > /backup/pg-cluster-$(date +%Y%m%d).sql.gz # Bitta baza pg_dump -h localhost -U backup_user -Fc mydb | gzip > /backup/mydb-$(date +%Y%m%d).sql.gz # -Fc: PostgreSQL'ning maxsus formati (tezroq, parallel restore mumkin) # Tiklash zcat /backup/pg-cluster-20240101.sql.gz | psql -U postgres ```

MySQL binary log — nuqtali vaqt tiklanishi (Point-in-Time Recovery)

Binary log — bazadagi har bir o'zgarishni ketma-ket yozib boradigan jurnal. Siz ixtiyoriy vaqt nuqtasiga qaytishingiz mumkin. ```bash # Binary log'larni ko'rish mysql -e "SHOW BINARY LOGS;" # Yangi log faylini boshlash mysql -e "FLUSH LOGS;" # Log'larni backup papkasiga ko'chirish mysql_binlog_backup_dir="/backup/mysql/binlogs/$(date +%Y%m%d)" mkdir -p "$mysql_binlog_backup_dir" cp /var/lib/mysql/mysql-bin.* "$mysql_binlog_backup_dir/" # Muayyan vaqtgacha tiklash (masalan, xato so'ldan oldingi holatga) mysqlbinlog --stop-datetime="2024-01-15 14:30:00" \ /backup/mysql/binlogs/20240115/mysql-bin.000001 | mysql -u root -p ```

--- ## Cloud backup: AWS S3 S3 — offsite backup uchun eng keng tarqalgan yechim. 3-2-1 qoidasining "1 tashqarida" qismi. ```bash # aws-cli o'rnatish apt install awscli # Ubuntu/Debian dnf install awscli # RHEL/Fedora # Sozlash aws configure # AWS Access Key ID: ... # AWS Secret Access Key: ... # Default region: us-east-1 (yoki sizning regioningiz) # Lokal papkani S3 ga sinxronlashtirish aws s3 sync /backup/ s3://mening-bucketim/server-nomi/ \ --storage-class STANDARD_IA \ # Kam foydalaniladigan uchun arzonroq --server-side-encryption AES256 \ # Shifrlash --delete \ # S3 da ham eskilarni o'chir --exclude "*.tmp" # S3 dan tiklash aws s3 cp s3://mening-bucketim/server-nomi/backup-20240101.tar.gz /restore/ # S3 dagi backup'larni ko'rish aws s3 ls s3://mening-bucketim/server-nomi/ --human-readable ```

S3 Lifecycle policy — avtomatik arxivlash va o'chirish

S3 da backup'larni vaqt bo'yicha avtomatik boshqarish: ```json { "Rules": [{ "ID": "BackupLifecycle", "Status": "Enabled", "Filter": {"Prefix": ""}, "Transitions": [ { "Days": 30, "StorageClass": "GLACIER" }, { "Days": 365, "StorageClass": "DEEP_ARCHIVE" } ], "Expiration": { "Days": 2555 } }] } ``` ```bash # Policy'ni qo'llash aws s3api put-bucket-lifecycle-configuration \ --bucket mening-bucketim \ --lifecycle-configuration file://lifecycle.json ``` Bu nima qiladi: - 30 kun o'tgach → Glacier'ga o'tkazadi (arzonroq, lekin tiklash vaqti ko'proq) - 1 yil o'tgach → Deep Archive'ga (eng arzon) - 7 yil o'tgach → o'chadi

--- ## Backup'ni sinash — eng muhim qadam !!! warning "Tez-tez uchraydigan xato" Ko'pchilik backup qiladi, lekin **tiklashni hech sinab ko'rmaydi**. Buzilgan arxivni faqat ofat paytida topadi. Oyda kamida bir marta to'liq tiklashni sinab ko'ring — haqiqiy muhit emas, sinov muhitida. ### Arxiv yaxlitligini tekshirish ```bash # tar.gz arxivini tekshirish (chiqarmasdan) tar -tzf backup.tar.gz > /dev/null && echo "OK" || echo "BUZILGAN" # MD5 nazorat yig'indisi (backup yaratilganda va tekshirishda) md5sum backup.tar.gz > backup.tar.gz.md5 # Keyinroq tekshirish: md5sum -c backup.tar.gz.md5 ``` ### Sinov muhitida tiklash ```bash # Vaqtinchalik papkada tiklash sinovi TEST_DIR="/tmp/backup-test-$(date +%s)" mkdir -p "$TEST_DIR" tar -xzf /backup/backup-20240101.tar.gz -C "$TEST_DIR" if [ $? -eq 0 ]; then echo "Tiklash muvaffaqiyatli" # Fayl sonini tekshirish restored_count=$(find "$TEST_DIR" -type f | wc -l) echo "Tiklangan fayllar soni: $restored_count" else echo "XATO: Tiklash muvaffaqiyatsiz!" fi # Sinov papkasini o'chirish rm -rf "$TEST_DIR" ```

Avtomatik sinov va hisobot skripti

```bash #!/bin/bash # backup-test.sh — avtomatik backup sinovi BACKUP_DIR="/backup" LOG_FILE="/var/log/backup-test.log" EMAIL="admin@company.com" log() { echo "[$(date '+%Y-%m-%d %H:%M:%S')] $1" | tee -a "$LOG_FILE"; } test_backup() { local backup_file=$1 local test_dir="/tmp/backup-test-$$" mkdir -p "$test_dir" log "Sinovdan o'tkazilmoqda: $(basename "$backup_file")" # Yaxlitlik tekshiruvi if ! tar -tzf "$backup_file" > /dev/null 2>&1; then log "MUVAFFAQIYATSIZ: $(basename "$backup_file") — arxiv buzilgan" rm -rf "$test_dir" return 1 fi # Tiklash sinovi if ! tar -xzf "$backup_file" -C "$test_dir" > /dev/null 2>&1; then log "MUVAFFAQIYATSIZ: $(basename "$backup_file") — tiklash xato" rm -rf "$test_dir" return 1 fi file_count=$(find "$test_dir" -type f | wc -l) log "O'TDI: $(basename "$backup_file") — $file_count fayl tiklandi" rm -rf "$test_dir" return 0 } log "=== Backup sinov boshlandi ===" total=0; passed=0 while IFS= read -r -d '' file; do total=$((total + 1)) test_backup "$file" && passed=$((passed + 1)) done < <(find "$BACKUP_DIR" -name "backup-*.tar.gz" -print0) log "Natija: $passed/$total sinov o'tdi" # Email xabar if command -v mail >/dev/null 2>&1; then echo "Backup sinov natijasi: $passed/$total" | \ mail -s "Backup sinov — $(hostname)" "$EMAIL" fi # Crontab: har Yakshanba soat 03:00 da # 0 3 * * 0 /usr/local/bin/backup-test.sh ```

--- ## Ofat holatida tiklash rejasi (DR Runbook) Yaxshi backup'ning yarmi — tiklash rejasi. Ofat paytida bosh aylanadi, shuning uchun rejani oldindan yozing. ```bash #!/bin/bash # disaster-recovery.sh — ofat holatida tiklash BACKUP_DIR="/backup" RESTORE_DIR="/restore" LOG_FILE="/var/log/dr.log" log() { echo "[$(date '+%Y-%m-%d %H:%M:%S')] $1" | tee -a "$LOG_FILE"; } # 1. Tizim holatini baholash assess() { log "=== Tizim holati baholanmoqda ===" for dir in / /etc /var /home; do [ -d "$dir" ] && log "✓ $dir mavjud" || log "✗ $dir yo'q!" done for svc in ssh nginx; do systemctl is-active "$svc" > /dev/null && \ log "✓ $svc ishlayapti" || log "✗ $svc to'xtagan" done # Mavjud backup'lar latest=$(find "$BACKUP_DIR" -name "backup-*.tar.gz" \ -printf '%T@ %p\n' | sort -n | tail -1 | cut -d' ' -f2-) log "Oxirgi backup: $latest" } # 2. Tizimni tiklash restore_system() { log "=== Tizim tiklanmoqda ===" mkdir -p "$RESTORE_DIR" latest=$(find "$BACKUP_DIR" -name "backup-*.tar.gz" \ -printf '%T@ %p\n' | sort -n | tail -1 | cut -d' ' -f2-) if [ -z "$latest" ]; then log "XATO: Backup topilmadi!" return 1 fi log "Tiklanmoqda: $latest" tar -xzf "$latest" -C "$RESTORE_DIR" >> "$LOG_FILE" 2>&1 [ -d "$RESTORE_DIR/etc" ] && cp -r "$RESTORE_DIR/etc/"* /etc/ [ -d "$RESTORE_DIR/home" ] && cp -r "$RESTORE_DIR/home/"* /home/ log "Tizim tiklanmdi" } case "${1:-full}" in assess) assess ;; restore) restore_system ;; full) log "=== OFAT TIKLANISHI BOSHLANDI ===" assess restore_system log "=== TIKLANISH YAKUNLANDI ===" ;; esac ``` --- ## 🎒 Xulosa — eng muhimi Agar bu darsdan faqat 5 narsani eslab qolsangiz: 1. **Backup turlari:** Full (hammasi), Incremental (oxirgidan keyin o'zgargan), Differential (full'dan keyin o'zgargan), Snapshot (lahzali surat). Har birining o'ziga xos afzalligi bor. 2. **3-2-1 qoidasi:** 3 nusxa, 2 xil joyda, 1 tashqarida. Bu — professional standart. 3. **Asosiy vositalar:** - `rsync` — aqlli sinxronizatsiya, incremental uchun - `tar` — arxivlash va siqish - `dd` — disk'ning to'liq nusxasi - `cron` — avtomatlashtirish 4. **DB backup — alohida yondashuv:** `mysqldump --single-transaction` yoki `pg_dump` — oddiy fayl nusxasi emas. 5. **Sinov MAJBURIY:** Oyda bir marta tiklashni sinab ko'ring. Backup'ni sinashsangiz — u mavjud emas. !!! success "Keyingi qadam" Backup'ni o'rganib bo'ldingiz. Keyingi darsda **monitoring va alerting** — tizim muammolari bo'lganda qanday ogohlantirishlar sozlashni ko'ramiz. "Muammoni foydalanuvchi emas, siz birinchi bilib olasiz" — shu maqsadimiz.