# Mount va Unmount Operations !!! info "Bu darsda" - 🎯 "Mount" nima ekanini va u nima uchun kerakligini tushunasiz - 🎯 USB disk, bo'lim yoki tarmoq papkasini fayl tizimiga qanday ulashni o'rganasiz - 🎯 `/etc/fstab` — kompyuter yonganda disklar avtomatik ulanishi sababini bilib olasiz - 🎯 `mount`, `umount`, `lsblk`, `blkid` buyruqlarini ishlatishni mashq qilasiz - ⏱️ O'qish vaqti: ~14 daqiqa - 🧩 Kerakli bilim: [Fayl tizimi tuzilishi (FHS)](../1.%20Linux%20asoslari/4.%20FHS.md) --- ## 🪝 Tasavvur qiling... Siz ofisga yangi qulfli shkaf olib keldingiz. Shkaf joyida turadi — lekin uning ichiga kirish uchun kalit berib, koridordagi qandaydir eshikka bog'lashingiz kerak. Eshikni ochasiz — va skaf ichidagi narsalar sizga ko'rinadi. Linux disklari ham xuddi shunday ishlaydi. Yangi disk yoki USB flesh-xotira tiqsangiz — u "mavjud" bo'ladi, lekin hali hech qayerga "ulanmagan". Siz uni `/media/usb/` yoki `/mnt/backup/` kabi biror papkaga **mount** qilasiz — va o'sha papkani ochsangiz, disk ichidagi fayllar ko'rinadi. Papkani yopsangiz — disk ham "ko'zdan g'oyib bo'ladi" (lekin joyida turadi, faqat eshik yopildi). Bu operatsiya — **mount** (ulamoq). --- ## Linux'da hamma narsa bitta daraxt Windowsda har bir disk o'z harfi bilan keladi: `C:\`, `D:\`, `E:\`. Linux buni boshqacha qiladi. Linux'da **faqat bitta daraxt** bor: `/` (root). Barcha disklar, USB'lar, tarmoq papkalar — hammasi shu daraxtning biror shoxiga "osiladi". ```mermaid flowchart TD root["/ (root — asosiy daraxt)"] root --> home["/home (foydalanuvchilar)"] root --> var["/var (loglar, ma'lumotlar)"] root --> boot["/boot (ishga tushirish fayllari)"] root --> mnt["/mnt (vaqtinchalik ulanish joyi)"] root --> media["/media (avtomatik: USB, CD)"] usb["💾 USB disk"] backup["🖥️ Tarmoq papka"] data["📦 Ikkinchi disk"] usb -. "mount qilinadi" .-> media backup -. "mount qilinadi" .-> mnt data -. "mount qilinadi" .-> home style root fill:#1e3a8a,stroke:#60a5fa,color:#fff style usb fill:#78350f,stroke:#fbbf24,color:#fff style backup fill:#78350f,stroke:#fbbf24,color:#fff style data fill:#78350f,stroke:#fbbf24,color:#fff ``` !!! tip "Oddiy qilib aytganda" Windows'da disk `D:\` bo'ladi — alohida dunyo. Linux'da disk `/home` **bo'lib ketadi** — xuddi o'sha papka, faqat endi boshqa diskda. Farq ko'rinmaydi, lekin ichki mexanizm butunlay boshqacha. --- ## Mount nuqtasi nima? **Mount nuqtasi** — bu disk "osilishi" uchun tanlangan papka. U oldindan mavjud, bo'sh papka bo'lishi kerak. Misol: `/media/usb/` papkasi bor, bo'sh. Siz USB diskni shu papkaga mount qilasiz. Endi `/media/usb/` ni ochsangiz — USB ichidagi fayllar ko'rinadi. USB ni chiqarsangiz — papka yana bo'sh bo'ladi. ```mermaid flowchart LR A["💾 USB /dev/sdb1"] -->|"sudo mount /dev/sdb1 /media/usb"| B["/media/usb/ papkasi"] B --> C["📄 rasm.jpg"] B --> D["📄 hujjat.pdf"] B --> E["📁 music/"] style A fill:#1e3a8a,stroke:#60a5fa,color:#fff style B fill:#065f46,stroke:#34d399,color:#fff ``` > [!NOTE] > Linux'da disklar `/dev/sda`, `/dev/sdb`, `/dev/sdc` kabi nomlanadi. Birinchi disk — `sda`, ikkinchi — `sdb`. Diskdagi bo'limlar raqam bilan: `sda1`, `sda2`, `sdb1`. USB flesh-xotira odatda `sdb1` yoki `sdc1` bo'ladi. --- ## Disk borligini tekshirish Mount qilishdan oldin — disk qaysi nom ostida turganini bilish kerak. ```bash # Barcha disklar va bo'limlarni daraxt ko'rinishida ko'rsat lsblk # Natija: # NAME MAJ:MIN RM SIZE RO TYPE MOUNTPOINT # sda 8:0 0 50G 0 disk # ├─sda1 8:1 0 49G 0 part / # └─sda2 8:2 0 1G 0 part [SWAP] # sdb 8:16 1 16G 0 disk ← USB flesh-xotira # └─sdb1 8:17 1 16G 0 part ← USB bo'limi (hali mount qilinmagan) ``` ```bash # Disk va bo'limlar haqida to'liq ma'lumot (UUID, fayl tizimi turi) sudo blkid # Natija: # /dev/sda1: UUID="a1b2c3d4-..." TYPE="ext4" PARTUUID="..." # /dev/sdb1: UUID="d4e5f6g7-..." TYPE="vfat" LABEL="MY_USB" ``` !!! tip "UUID nima?" UUID — diskni aniqlaydigan yagona identifikator (passport raqami kabi). `sdb1` nomi o'zgarishi mumkin (keyingi safar `sdc1` bo'lishi mumkin), lekin UUID doim bir xil qoladi. Shuning uchun `/etc/fstab` da UUID ishlatiladi, nom emas. --- ## Mount qilish ### Asosiy sintaksis ```bash # Sintaksis: sudo mount [opsiyalar]

``` ### USB flesh-xotirani ulash ```bash # 1. Mount nuqtasi papkasini yarating (yo'q bo'lsa) sudo mkdir -p /media/usb # 2. Mount qiling sudo mount /dev/sdb1 /media/usb # 3. Tekshiring — fayllar ko'rinishi kerak ls /media/usb ``` ### Fayl tizimi turini ko'rsatib mount qilish ```bash # ext4 (Linux native disk) sudo mount -t ext4 /dev/sdb1 /mnt/data # NTFS (Windows disk) sudo mount -t ntfs /dev/sdb1 /mnt/windows # ISO fayl (virtual CD/DVD) sudo mount -o loop linux.iso /mnt/iso ``` ### Mount opsiyalari ```bash # Faqat o'qish uchun (xavfsiz — hech narsa o'zgartirilmaydi) sudo mount -o ro /dev/sdb1 /mnt # O'qish va yozish (standart) sudo mount -o rw /dev/sdb1 /mnt # Fayllar egasi sifatida aniq foydalanuvchi (FAT/NTFS uchun muhim) sudo mount -o uid=1000,gid=1000 /dev/sdb1 /media/usb # Bir vaqtda bir necha opsiya sudo mount -o rw,uid=1000,gid=1000,umask=022 /dev/sdb1 /media/usb ```

Chuqurroq — barcha mount opsiyalari (ilg'or o'quvchilar uchun)

**O'qish/yozish:** | Opsiya | Ma'nosi | |--------|---------| | `rw` | O'qish va yozish (standart) | | `ro` | Faqat o'qish | **Ruxsat va egalik:** | Opsiya | Ma'nosi | |--------|---------| | `uid=1000` | Fayllar egasi (foydalanuvchi ID) | | `gid=1000` | Fayllar guruhi | | `umask=022` | Fayl ruxsatlari niqobi | | `user` | Oddiy foydalanuvchi mount qila oladi | | `nouser` | Faqat root mount qila oladi (standart) | **Xavfsizlik:** | Opsiya | Ma'nosi | |--------|---------| | `noexec` | Bajaruvchan fayllarni ishga tushirma | | `nosuid` | setuid bitni e'tiborsiz qoldir | | `nodev` | Qurilma fayllarini e'tiborsiz qoldir | **Unumdorlik:** | Opsiya | Ma'nosi | |--------|---------| | `noatime` | Fayl o'qish vaqtini yangilama (tezroq) | | `relatime` | Faqat kerak bo'lganda atime yangilanadi | | `async` | Asinxron yozish (tezroq, lekin to'satdan o'chirishda xavfli) | | `sync` | Sinxron yozish (sekinroq, lekin xavfsizroq) |

--- ## Hozirgi mount'larni ko'rish ```bash # Barcha mount qilingan fayl tizimlarini ko'rsat mount # Faqat haqiqiy disklar (qurilmalar) mount | grep "^/dev" # Daraxt ko'rinishida — eng qulay usul findmnt # Aniq bir papkani tekshirish findmnt /home # Disk hajmi va bo'sh joy bilan birga findmnt -D -o TARGET,SOURCE,FSTYPE,SIZE,USED,AVAIL,USE% # Kernel ko'rgan barcha mount'lar (tizimiy manba) cat /proc/mounts ``` !!! question "Tekshirib ko'ring" Terminalga `findmnt` yozing. Natijada nechta satr bor? Ulardan qaysi biri sizning asosiy diskingiz (`/` — root)?

Javob — bosib oching

`/` (root) mount nuqtasi — odatda birinchi qatorda va fayl tizimi turi `ext4` yoki `xfs` bo'ladi. Qolgan ko'p satrlar — Linux'ning o'zi ichki ishlar uchun yaratadiganlar (`tmpfs`, `devtmpfs`, `proc`, `sysfs`). Ular "virtual" fayl tizimlari — diskda o'rin egallashimaydi, RAM'da yashaydil.

--- ## 💻 O'zingiz sinab ko'ring — USB ulash Agar qo'lingizda USB flesh-xotira bo'lsa, quyidagi qadamlarni bajaring: ```bash # 1. USB tiqishdan OLDIN disklar ro'yxatini ko'ring lsblk # 2. USB tiqing, keyin yana ro'yxatni ko'ring lsblk # Yangi satr paydo bo'ldi — bu sizning USB'ingiz (masalan: sdb, sdc) # 3. UUID va fayl tizimi turini aniqlang sudo blkid /dev/sdb1 # 4. Mount nuqtasi yarating sudo mkdir -p /media/myusb # 5. Mount qiling sudo mount /dev/sdb1 /media/myusb # 6. Fayllarni ko'ring ls /media/myusb # 7. Mount muvaffaqiyatli bo'lganini tekshiring findmnt /media/myusb ``` Kutilgan natija: `ls /media/myusb` USB ichidagi fayllarni ko'rsatishi kerak. --- ## Unmount — diskni ajratish Diskni olishdan **oldin** uni unmount qilish shart. Aks holda fayllar shikastlanishi mumkin. ```bash # Mount nuqtasi bo'yicha ajratish sudo umount /media/usb # Yoki qurilma nomi bo'yicha sudo umount /dev/sdb1 ``` > [!NOTE] > Buyruq `umount` — `unmount` emas. "un" yo'q — ko'p yillik an'ana. Xato qilganingizda terminal "command not found: unmount" deydi — bu normal. ### "Device is busy" xatosi ```bash # Agar disk band bo'lsa, bu xato chiqadi: # umount: /media/usb: target is busy # 1. Kim ishlatyapti? sudo lsof /media/usb # Ochiq fayllar ro'yxati sudo fuser -v /media/usb # Qaysi jarayonlar ishlatyapti # 2. Eng keng tarqalgan sabab — siz o'sha papkada turibsiz pwd # Joylashuvingizni tekshiring cd / # Root'ga o'ting, keyin umount qiling sudo umount /media/usb # 3. Agar jarayon disk bilan ishlayotgan bo'lsa — to'xtating sudo systemctl stop sudo umount /media/usb # 4. Oxirgi chora — "lazy" unmount (jarayon tugagach ajratadi) sudo umount -l /media/usb ``` !!! warning "Tez-tez uchraydigan xato" Terminal'da `/media/usb` papkasining ichida turganda `umount` qilishga urinmang — disk "band" bo'ladi. Avval `cd /` yoki `cd ~` bilan chiqib keting, keyin umount qiling. --- ## /etc/fstab — avtomatik ulanish ro'yxati Har safar kompyuter yonganda disklar qayta mount qilinishi kerak. Buni qo'lda qilish o'rniga — `/etc/fstab` fayliga yoziladi. Tizim yonganda bu faylni o'qib, barcha diskları avtomatik ulaydi. !!! tip "Oddiy qilib aytganda" `/etc/fstab` — bu "kompyuter yonganda qaysi diskni qayerga ul" degan yo'riqnoma ro'yxati. Xuddi xodimga "ofisga kelganda printer'ni ishga tushir, konditsionerni yoq" degan yozma ko'rsatmalar kabi. ### fstab formati ```bash # /etc/fstab faylini ko'rish cat /etc/fstab ``` Har bir qator 6 ustundan iborat: ```

``` ```bash # /etc/fstab — real misol # Root fayl tizimi UUID=a1b2c3d4-e5f6-7890-abcd-ef1234567890 / ext4 defaults,errors=remount-ro 0 1 # Home bo'limi (alohida diskda bo'lsa) UUID=b2c3d4e5-f6g7-8901-bcde-f12345678901 /home ext4 defaults,nodev 0 2 # Swap bo'limi (virtual xotira) UUID=c3d4e5f6-g7h8-9012-cdef-123456789012 none swap sw 0 0 # RAM'da vaqtinchalik fayl tizimi (tez, lekin reboot'da o'chadi) tmpfs /tmp tmpfs defaults,size=1G,nodev,nosuid,noexec 0 0 # Foydalanuvchi qo'lda ulashi kerak bo'lgan tashqi disk UUID=d4e5f6g7-h8i9-0123-def1-234567890123 /media/backup ext4 defaults,noauto,user 0 0 # Tarmoq papka (NFS) server.local:/shared /mnt/shared nfs defaults,_netdev 0 0 ``` ### 6 ta ustun ma'nosi | Ustun | Nomi | Ma'nosi | Misol | |-------|------|---------|-------| | 1 | Qurilma | UUID, LABEL yoki `/dev/...` | `UUID=a1b2...` | | 2 | Mount nuqtasi | Qaysi papkaga | `/home` | | 3 | Fayl tizimi | Qanday turdagi disk | `ext4`, `xfs`, `swap` | | 4 | Opsiyalar | Qanday holatda | `defaults`, `ro`, `noauto` | | 5 | Dump | Zaxira vositasi uchun (0 yoki 1) | `0` — zaxira olma | | 6 | Pass | `fsck` tekshiruv tartibi | `0` — tekshirma, `1` — birinchi (root), `2` — keyin |

Chuqurroq — "pass" ustuni va fsck nima?

**`fsck`** (filesystem check) — disk yaxlitligini tekshiradigan vosita. Kompyuter to'satdan o'chib qolsa, keyingi yonganda `fsck` ishlab, diskda shikast borligini tekshiradi. **Pass qiymatlari:** - `0` — tekshirmaydi (virtual fayl tizimlari, swap, tarmoq) - `1` — birinchi tekshiriladi (faqat root `/` uchun) - `2` — keyin tekshiriladi (qolgan barcha bo'limlar) Root `/` har doim `pass=1` bo'lishi kerak — u boshqalarga ish beruvchi asosiy fayl tizimi.

### fstab'ni test qilish (reboot'siz) ```bash # fstab'dagi barcha yozuvlarni mount qilishga urinib ko'radi # Xato bo'lsa — ko'rsatadi sudo mount -a # Faqat sintaksisni tekshirish (haqiqatda mount qilmaydi) findmnt --verify # Batafsil tekshirish findmnt --verify --verbose ``` ### fstab'ga yangi yozuv qo'shish ```bash # 1. Avval UUID ni aniqlang sudo blkid /dev/sdb1 # /dev/sdb1: UUID="d4e5f6g7-h8i9-0123-def1-234567890123" TYPE="ext4" # 2. Mount nuqtasi yarating sudo mkdir -p /mnt/mydata # 3. fstab'ni tahrirlashdan OLDIN nusxa oling sudo cp /etc/fstab /etc/fstab.backup.$(date +%Y%m%d) # 4. Tahrirlang sudo nano /etc/fstab # Quyidagi qatorni qo'shing: # UUID=d4e5f6g7-h8i9-0123-def1-234567890123 /mnt/mydata ext4 defaults 0 2 # 5. TEST qiling (reboot qilmasdan) sudo mount -a # 6. Muvaffaqiyatli bo'lsa — tekshirib ko'ring findmnt /mnt/mydata ``` !!! warning "fstab xatosi — serverni ishga tushirmaydi" `/etc/fstab` da yozuv noto'g'ri bo'lsa — kompyuter yoki server yonganda **butunlay ishga tushmaslikka** qoladi (emergency mode). Bu produksiya serverda juda xavfli. **Har doim:** 1. `sudo cp /etc/fstab /etc/fstab.backup` — nusxa oling 2. O'zgartirish kiritgach — `sudo mount -a` bilan test qiling 3. Xato bo'lsa — nusxadan tiklang: `sudo cp /etc/fstab.backup /etc/fstab` --- ## Mount jarayoni — umumiy manzara ```mermaid flowchart TD A["💾 Yangi disk yoki USB tiqildi"] --> B["lsblk — disk nomini aniqlash
(masalan: /dev/sdb1)"] B --> C["sudo blkid — UUID va fayl
tizimi turini bilish"] C --> D["sudo mkdir -p /mnt/point
— mount nuqtasi yaratish"] D --> E["sudo mount /dev/sdb1 /mnt/point
— diskni ulash"] E --> F{"Muvaffaqiyatli?"} F -->|"Ha"| G["ls /mnt/point
— fayllar ko'rinadi"] F -->|"Yo'q"| H["Xato xabarini o'qing
(fayl tizimi turi, ruxsat)"] H --> C G --> I{"Doimiy kerakmi?"} I -->|"Ha"| J["/etc/fstab ga UUID bilan
yozuv qo'shish"] I -->|"Yo'q"| K["sudo umount /mnt/point
— ishni tugatgach ajratish"] J --> L["sudo mount -a — test qilish"] L --> M["Tayor — har yonganda
avtomatik ulanadi"] style A fill:#78350f,stroke:#fbbf24,color:#fff style M fill:#065f46,stroke:#34d399,color:#fff style H fill:#7f1d1d,stroke:#fca5a5,color:#fff ``` --- ## Maxsus mount turlari ### tmpfs — RAM'da fayl tizimi ```bash # RAM'dan 1GB ajratib, /mnt/ramdisk ga mount qilish # Juda tez, lekin reboot'da hamma narsa o'chadi sudo mount -t tmpfs -o size=1G tmpfs /mnt/ramdisk # /tmp uchun fstab yozuvi # tmpfs /tmp tmpfs defaults,size=2G,nodev,nosuid,noexec 0 0 ``` ### Bind mount — papkani ikki joyda ko'rsatish ```bash # /var/www papkasini /mnt/web da ham ko'rsatish # Ikkalasi bir xil mazmun — ko'zgudek sudo mount --bind /var/www /mnt/web # fstab yozuvi # /var/www /mnt/web none bind 0 0 ```

Chuqurroq — tarmoq mount'lari (NFS, CIFS, SSHFS)

**NFS — Linux/Unix tarmoq papka:** ```bash # NFS client o'rnatish sudo apt install nfs-common # Ubuntu/Debian sudo yum install nfs-utils # CentOS/RHEL # NFS serverda nima export qilinganini ko'rish showmount -e nfs-server # Mount qilish sudo mount -t nfs nfs-server:/shared /mnt/nfs # Unumdorlik uchun optimallashtirilgan variant sudo mount -t nfs -o vers=4,rsize=8192,wsize=8192 nfs-server:/shared /mnt/nfs # fstab yozuvi (_netdev — tarmoq tayyor bo'lgandankeyin mount qil) # nfs-server:/shared /mnt/shared nfs defaults,_netdev,timeo=30 0 0 ``` **CIFS/SMB — Windows tarmoq papka:** ```bash # CIFS utilities o'rnatish sudo apt install cifs-utils # Ubuntu/Debian sudo yum install cifs-utils # CentOS/RHEL # Mount qilish (parol ko'rinmas uchun credentials fayl ishlatish tavsiya etiladi) sudo mount -t cifs //server/share /mnt/share -o username=user,password=pass # Xavfsiz variant — credentials fayl sudo nano /etc/samba/credentials # Ichiga: # username=myuser # password=mypass # domain=mydomain sudo chmod 600 /etc/samba/credentials sudo mount -t cifs //server/share /mnt/share -o credentials=/etc/samba/credentials,uid=1000,gid=1000 # fstab yozuvi # //server/share /mnt/share cifs credentials=/etc/samba/credentials,uid=1000,gid=1000,iocharset=utf8 0 0 ``` **SSHFS — SSH orqali uzoq papka:** ```bash # SSHFS o'rnatish sudo apt install sshfs # Ubuntu/Debian sudo yum install fuse-sshfs # CentOS/RHEL # Mount qilish (parol so'ramaydi agar SSH key sozlangan bo'lsa) sshfs user@server:/remote/path /local/mount # Uzilishga chidamli variant sshfs user@server:/path /mnt -o reconnect,ServerAliveInterval=15,ServerAliveCountMax=3 # Ajratish (umount o'rniga) fusermount -u /local/mount ```

--- ## 💻 O'zingiz sinab ko'ring — fstab'ga yozuv qo'shish Bu mashq xavfsiz — haqiqiy disk kerak emas: ```bash # 1. Joriy fstab'ni ko'ring cat /etc/fstab # 2. RAM'da kichik disk yaratib, mount qiling (xavfsiz sinov) sudo mkdir -p /mnt/testdisk sudo mount -t tmpfs -o size=64M tmpfs /mnt/testdisk # 3. Muvaffaqiyatli bo'lganini tekshiring findmnt /mnt/testdisk # Natija: /mnt/testdisk tmpfs tmpfs rw,... # 4. Ajrating sudo umount /mnt/testdisk ``` !!! question "Tekshirib ko'ring" `/etc/fstab` faylida 6-ustun (pass) qiymati root `/` uchun nechta? Qolgan bo'limlar uchun-chi? Nima uchun farq qiladi?

Javob — bosib oching

Root `/` uchun `pass=1` — u birinchi tekshiriladi, chunki boshqa barcha fayl tizimlarining asosi shu. Agar root shikastlangan bo'lsa, boshqalarini tekshirishning ma'nosi yo'q. Qolgan bo'limlar (`/home`, `/var`, va h.k.) uchun `pass=2` — ular root'dan keyin, parallel tekshiriladi. `pass=0` — umuman tekshirilmaydi (swap, tarmoq disklari, virtual fayl tizimlari uchun to'g'ri).

--- ## Tez-tez uchraydigan xatolar !!! warning "Tez-tez uchraydigan xato 1 — mount nuqtasi yo'q" ``` mount: /mnt/mydata: mount point does not exist ``` **Sabab:** Papka yaratilmagan. **Yechim:** `sudo mkdir -p /mnt/mydata` — avval papka yarating. !!! warning "Tez-tez uchraydigan xato 2 — noto'g'ri fayl tizimi" ``` mount: /dev/sdb1: can't read superblock ``` **Sabab:** Fayl tizimi turi noto'g'ri ko'rsatilgan yoki disk formatlanmagan. **Yechim:** `sudo blkid /dev/sdb1` bilan fayl tizimi turini aniqlab, `-t` opsiyasida to'g'ri yozing. !!! warning "Tez-tez uchraydigan xato 3 — umount: device is busy" ``` umount: /mnt: target is busy ``` **Sabab:** Terminal o'sha papkada turibdi yoki biror jarayon diskdan foydalanmoqda. **Yechim:** `cd /` — papkadan chiqing. Keyin `sudo lsof /mnt` — qaysi jarayon band qilganini ko'ring. !!! warning "Tez-tez uchraydigan xato 4 — fstab xatosi (eng xavflisi)" `/etc/fstab` da noto'g'ri UUID yoki yo'q bo'lgan qurilma yozilsa — keyingi reboot'da tizim ishga tushmaydi. **Profilaktika:** Har doim tahrirlashdan oldin `sudo cp /etc/fstab /etc/fstab.backup` qiling. O'zgartirish kiritgach — `sudo mount -a` bilan test qiling. --- ## 🎒 Xulosa — eng muhimi Agar bu darsdan faqat 5 narsani eslab qolsangiz: 1. **Mount** — disk yoki USB'ni fayl tizimidagi biror papkaga "ulash". Shu papkani ochsangiz, disk ichidagi fayllar ko'rinadi. 2. **Mount nuqtasi** — disk "osilishi" uchun tanlangan bo'sh papka. `mount` dan oldin `mkdir` bilan yarating. 3. **`lsblk`** — disklar ro'yxatini ko'ring. **`blkid`** — UUID va fayl tizimi turini aniqlang. **`findmnt`** — hozirgi mount'larni ko'ring. 4. **`/etc/fstab`** — kompyuter yonganda disklar avtomatik ulanishi uchun ro'yxat. UUID ishlatiladi (nom emas). Xato bo'lsa — tizim ishga tushmaydi, shuning uchun har doim `sudo mount -a` bilan test qiling. 5. **`umount`** — diskni ajratish (`unmount` emas — bu xato). Ajratishdan oldin disk papkasidan chiqing (`cd /`). !!! success "Keyingi qadam" Endi disklar va fayl tizimlari bilan ishlashni bilamiz. Keyingi darsda — **LVM (Logical Volume Manager)**: disklar hajmini reboot'siz o'zgartirish, bir nechta diskni birlashtirib "bitta katta disk" kabi ishlatish. Mount bilan yaxshi tanishib olgan bo'lsangiz — LVM juda mantiqiy davom bo'ladi.